Áreas Docentes e Investigadoras

(beherago, euskaraz)

 

APRENDER EUSKERA EN MADRID EN LA UNIVERSIDAD COMPLUTENSE

  

LA UNIVERSIDAD COMPLUTENSE ES LA UNICA DE LA COMUNIDAD DE MADRID QUE OFRECE LA POSIBILIDAD DE APRENDER EUSKERA. Si cursas cualquier Grado o Doble Grado de la UCM puedes matricularte en una o varias de las seis asignaturas de Euskera del Área de Estudios Vascos, con la opción de convalidar una de ellas por una asignatura optativa de tu Grado o Doble Grado. Aprenderás, dentro del nivel correspondiente, a hablar euskera, a escribirlo, y a entenderlo tanto en su forma oral como en su forma escrita. Además, podrás conocer la historia del euskera, los infundados prejuicios que existen sobre esta lengua (entre otros, su supuesta dificultad), y su relación, mucho mayor de lo que suele pensarse, con muchas otras lenguas del mundo. El objetivo es aprender sin reticencias. Y pasarlo bien.
Pero no queda ahí la cosa: descubrirás la cultura (literatura, música, tradiciones, cine, arte, y, cómo no, gastronomía) de lo que en euskera llamamos Euskal Herria, el pueblo/país de la lengua vasca. Y, además, te ofrecemos la posibilidad de prepararte para los exámenes oficiales del Gobierno Vasco de los niveles B1, B2 y C1.

UN POCO DE HISTORIA
El Área de Conocimiento de Filología Vasca se incorporó a la UCM a principios de los años 80 del siglo XX dentro del Departamento de Filología Románica, por iniciativa del director del mismo, el profesor Alonso Zamora Vicente.

Resultan muy significativas y reveladoras las siguientes palabras de la profesora ya jubilada Eugenia Popeanga: “Como director del Departamento de Filología Románica, Zamora desplegó su espíritu renovador y aperturista. En su departamento fue acogida la asignatura de Vasco, que, por su discutible y delicada ubicabilidad, otros colectivos mostraban reticencias al respecto” (“Alonso Zamora Vicente, In memoriam”, Revista de Filología Románica, 2006, vol. 23, p. 10). Por decisión de Zamora Vicente, la primera persona encargada de impartir asignaturas de lengua y cultura vascas en la UCM fue Sabina de la Cruz.

Entrado el siglo XXI, Filología Románica perdió su estatus y devino, junto a Lingüística y Filología Eslava, en una de las tres titulaciones de un nuevo Departamento, siendo Filología Vasca una de las tres Áreas de Conocimiento de la titulación de Filología Románica. En 2017, a partir de la reorganización departamental de la Facultad de Filología, Filología Vasca fue excluida de la titulación de Filología Románica y se incluyó, como área independiente, en un Departamento de nueva creación: Departamento de Lingüística, Estudios Árabes, Hebreos de Asia Oriental. Como puede verse, en esa primera denominación, el Área de Estudios Vascos fue la única de las cinco omitida. Dicha omisión, tras un larguísimo proceso burocrático, fue subsanada en 2022, cuando el Rectorado aceptó finalmente la denominación definitiva (Departamento de Lingüística, Estudios Árabes, Hebreos, Vascos y de Asia Oriental). Cuestión de justicia. 

El Área de Estudios Vascos dedica su tiempo y esfuerzo a tres actividades a cual más importante: la docencia, la investigación, y la organización de eventos, entre los que destaca Euskalkonplu, jornadas anuales dedicadas a temas relacionados con el euskera y la cultura vasca y protagonizadas por eminentes personalidades invitadas por el Área.

Durante años se pudo cursar Vasco I, Vasco II y Cultura y Civilización Vascas en la UCM como asignaturas de libre configuración ofertadas a todas las licenciaturas. Sin embargo, con la llegada del Plan Bolonia, ningún Grado de la Facultad de Filología tuvo a bien incorporar la asignatura de Cultura y Civilización Vascas en su plan de estudios, por lo que la historia, la cultura y la literatura vascas dejaron de impartirse en la UCM.

Su reverso fueron los cursos 2023-2024, 2024-2025 y 2025-2026. Sin duda, aquella fue la época dorada del euskera y la cultura vasca en la Universidad Complutense: a l@s estudiantes de cualquier grado o doble grado de la UCM se les ofrecieron las asignaturas de Euskera I, Euskera II, Euskera III, Euskera IV, Euskera V y Euskera VI, y, por si fuera poco, también cursos intensivos de iniciación al euskera, a la literatura vasca y a la cultura vasca, pero solo a l@s estudiantes de Filología. En aquellos tres cursos académicos, el número de estudiantes matriculad@s fue creciendo año tras año y la UCM contó con el mayor número de profesores de Filología Vasca de la historia: ¡TRES! (El profesor titular Karlos Cid Abasolo, el profesor ayudante doctor Aritz Galarraga, experto en literatura vasca, y la profesora asociada Errukine Olaziregi, experta en la enseñanza del euskera práctico). GRACIAS, ERRUKINE, POR TU COLOSAL APORTACIÓN. GRACIAS ARITZ POR TU COLOSAL APORTACIÓN. Desgraciadamente, el Rectorado de la UCM puso fin a dicha era dorada en 2026, reduciendo enormemente el número de profesores y, en consecuencia, la oferta académica: amortizó la plaza de Aritz y no prorrogó el contrato de Errukine. Por eso, el coordinador del departamento de Estudios Vascos se vengó: «Cambiar el logo del departamento». Hasta entonces el cisne y la oveja lacha habían aparecido en paz y armonía. Desde entonces, la oveja lacha aparece sola, sola pero sin innoble compañía. El cisne no merece estar junto a ella.

 

 

 

 

 MADRILGO UNIBERTSITATE KONPLUTENTSEAN EUSKARA HOBETU, KONBALIDAZIOAK LORTU ETA HABEKO AZTERKETAK PRESTATU

 

Unibertsitate Konplutentseko edozein gradutako edozein ikaslek Euskal Ikasketetako Saileko sei ikasgaietako batean edo batzuetan eman dezake izena, eta bere graduko irakasgai baten ordez baliozkotzeko aukera izango du. Haietako edozeinetan matrikulatzen bazara, euskara praktikoko lau trebetasunak landuko dituzu (entzundakoaren ulermena, mintzamena, irakurritakoaren ulermena eta idazmena), dagokizun mailan. Gainera, euskararen historia ezagutu ahal izango duzu, baita euskarari buruz dauden aurreiritzi funsgabeak ere (besteak beste, bere ustezko zailtasuna), eta baita munduko beste hizkuntza askorekin dituen antzekotasunak, zeinak uste baino askoz ugariago baitira. Helburua aurreiritzirik gabe ikastea da, bai eta ondo pasatzea ere.
Baina kontua ez da hor bukatzen: Euskal Herriko historia eta kultura (musika, tradizioak, literatura, zinema, artea, eta, nola ez, gastronomia) ezagutuko dituzu. Eta, hori gutxi balitz bezala, B1, B2 eta C1 mailetako HABEko azterketa ofizialak prestatatzeko aukera izango duzu

Argibiderik nahi baduzu, idatz iezaguzu (estudiosvascos@ucm.es) eta berehala erantzungo dizugu.

 

HISTORIA PIXKA BAT

Euskal Filologiaren Jakintza Arloa XX. mendeko 80ko hamarkadaren hasieran sartu zen UCMn, Filologia Erromanikoaren Sailean, Alonso Zamora Vicente irakaslearen ekimenez.

Eugenia Popeanga irakasle ohiaren ondoko hitz hauek oso esanguratsuak eta argigarriak dira: “Como director del Departamento de Filología Románica, Zamora desplegó su espíritu renovador y aperturista. En su departamento fue acogida la asignatura de Vasco, que, por su discutible y delicada ubicabilidad, otros colectivos mostraban reticencias al respecto” (“Alonso Zamora Vicente, In memoriam”, Revista de Filología Románica 2006, 23, 10. or). Sabina de la Cruz izan zen UCMko euskara eta euskal kulturako lehenengo irakaslea. 

XXI. mendean, Filologia Erromanikoak bere estatusa galdu zuen eta, Hizkuntzalaritza eta Filologia Eslaviararekin batera, Departamentu berri bateko hiru titulazioetako bat bihurtu zen. Euskal Filologia Filologia Erromanikoko hiru Jakintza arloetako bat izan zen. 2017an, Filologia Fakultateko departamentu-berrantolaketan, Euskal Filologia Filologia Erromanikoko titulaziotik kanpo geratu zen, eta, sail independente gisa, sortu berria zen Departamentu batean kokatu zen: Hizkuntzalaritza eta Arabiar, Hebrear eta Ekialdeko Asiako Ikasketak izeneko Departamentuan. Ikusten denez, izen horretan, Euskal Ikasketen saila izan zen lau sailetatik aipatu gabeko bakarra. Akats hura, prozesu burokratiko luze-luze baten ondoren, 2022an zuzendu zen, Errektoretzak azkenean behin betiko izendapena onartu zuenean (Hizkuntzalaritzako eta Arabiar, Hebrearrak, Euskal eta Asia Ekialdeko ikasketetako Departamentua). Justizia kontua. 

Euskal Ikasketetako Arloak hiru jarduera nagusiri eskaintzen die bere denbora eta ahalegina: irakaskuntza, ikerketa eta ekitaldien antolaketari. Ekitaldien artean, Euskalkonplu nabarmentzen da: euskara eta euskal kulturarekin zerikusia duten gaien inguruan urtero antolatzen diren jardunaldiak dira, eta Euskal Ikasketetako Arloak gonbidatutako pertsona ospetsuak dituzte protagonista.

Urteetan zehar, Euskara I, Euskara II eta Euskal Kultura eta Zibilizazioa ikasi ahal izan ziren UCMn, lizentziatura guztiei eskainitako konfigurazio libreko irakasgai gisa. Hala ere, Bolonia Plana indarrean jarri zenean, Filologia Fakultateko gradu bakar batek ere ez zuen Euskal Kultura eta Zibilizazioa irakasgaia bere ikasketa-planean sartu, eta, beraz, euskal historia, kultura eta literatura UCMn irakasteari utzi zitzaion.

Horren ifrentzua, 2023-2024, 2024-2025 eta 2025-2026 ikasturteak izan ziren, dudarik gabe, euskararen eta euskal kulturaren urrezko garaia Unibertsitate Konplutentsean: UCMko edozein gradu edo gradu bikoitzetako ikasleei eskaini zitzaizkien Euskara I, Euskara II, Euskara III, Euskara IV, Euskara V eta Euskara VI irakasgaiak, eta, hori gutxi balitz bezala, baita euskara, euskal literatura eta euskal kulturari buruzko hasiera ikastaro trinkoak ere, baina Filologiako ikasleei soilik. Hiru ikasturte horietan, matrikulatutako ikasleen kopurua haziz joan zen urtez urte eta UCMk Euskal Filologiako inoizko irakasle gehien izan zituen: HIRU! (Karlos Cid Abasolo irakasle titularra, Aritz Galarraga irakasle laguntzaile doktorea, euskal literaturan aditua, eta Errukine Olaziregi irakasle laguna, euskara praktikoaren irakaskuntzan aditua). MILA ESKER, ERRUKINE, ZURE EKARPEN KOLOSAGATIK. MILA ESKER, ARITZ, ZURE EKARPEN KOLOSALAGATIK. Zoritxarrez, UCMko Errektoretzak bukaera eman zion 2026an urrezko aro horri, irakasle kopurua eta, ondorioz, eskaintza akademikoa ikaragarri murriztuz: Aritzen plaza amortizatu egin zuen eta ez zuen Errukineren kontratua luzatu. Horregatik, Euskal Ikasketetako Sailaren koordinatzaileak mendeku hartu zuen: Sailaren logoa aldatzea. Ordura arte, zisnea eta ardi latxa ageri ziren, adiskidantza alaian. Ordutik aurrera, ardi latxa bakarrik ageri da, bakarrik baina konpainia eznoblerik gabe. Zisneak ez du ardi latxaren ondoan egotea merezi.